لغو تحریم تسلیحاتی؛ اصل یا فرع!

لغو تحریم تسلیحاتی ایران را می‌توان شکستی برای دولت آمریکا دانست، اما اینکه این رخداد یک دستاورد بزرگ و تاریخی است و نشانه کارآمدی برجام است ، موافقان و مخالفانی دارد. با نگاهی جامع می‌توان گفت، این رخداد ممکن است دستاورد فرعی داشته باشد؛ ولی به دلایل گوناگون نمی‌توان از آن به یک دستاورد بزرگ و راهبردی نام برد.
1ـ مشکل راهبردی ایران در مذاکرات برجام رفع محدودیت‌های تسلیحاتی نبود کما اینکه این موضوع برای تیم مذاکره کننده هم در اولویت قرار نداشت. شرایط زمینه‌ای آن زمان نیز دال بر همین موضوع بود که گفته می‌شد: «دنیای فردا دنیای گفتمان‌هاست نه دنیای موشک‌ها». در همین راستا هم جریان غربگرا مدت‌هاست که فشار روانی شدیدی را بر نظام برای برچیدن برنامه‌های موشکی و صنایع مدرن دفاعی بومی تحت عنوان مذاکرات برجام 2 و 3 وارد کرده و از هم اکنون در انتظار پیروزی بایدن در انتخابات آمریکا هستند که ایران این موضوع را در اولویت دستور کار خود قرار دهد.
2ـ نکته دیگری که جنبه پذیرش راهبردی بودن رفع محدودیت‌های مزبور را دشوار می‌کند، پیشرفت‌های خیره‌کننده صنعت موشکی و دفاعی ایران و بی‌نیازی و استقلالی است که نیروهای جهادی در این زمینه ایجاد کرده‌اند. چنانکه همه مؤسسات تحقیقات جهان، از جمله مؤسسه مطالعات دفاعی و امنیتی انگلیس معتقدند، پیشرفت‌های ایران در حوزه توانمندی‌های موشکی، یک انقلاب فنی تمام‌عیار بوده است. در واقع رفع این محدودیت از حیث مدرن‌سازی دفاعی برای ایران علی‌السویه است.
3ـ اروپایی‌ها همان طور که در گذشته به هیچ یک از تعهدات خود پایبند نبودند، در این قضیه نیز با وجود مخالفت با تمدید محدودیت‌های تسلیحاتی، عملاً اثبات کردند که با رفع محدودیت‌ها مشکل دارند. اولین دلیل نوع و ماهیت مخالفت اروپا در جریان تمدیدِ تحریم‌های تسلیحاتی و استفاده از سازوکار ماشه از سوی آمریکاست که در هر دو مورد نگرانی شدیدشان را نسبت به آزاد شدن محدودیت‌ها ابراز داشتند. دلیل دوم تحریم‌های تسلیحاتی اروپایی‌هاست که در سال 2007 علیه ایران وضع کردند و حداقل تا اکتبر ۲۰۲۳ ادامه خواهد یافت. علاوه بر این، طبق قوانین شورای امنیت سازمان ملل (از جمله قطعنامه ۲۲۱۶ مرتبط با یمن و قطعنامه ۱۷۰۱ لبنان)، مانع هر نوع فروش تسلیحاتی از سوی ایران خواهند شد. بازخوانی بیانیه‌های سه کشور اروپایی، نشان می دهد نمی‌توان نسبت به آزادسازی خرید و فروش سلاح‌ها خوش‌بین بود و برداشت راهبردی از آن داشت.
4ـ وقتی وضع تحریم علیه بانک‌هایی که تبادل مالی برای دارو و غذا را انجام می‌دادند، انجام شد و هیچ عکس‌العملی از سوی اروپایی‌ها صورت نگرفت، به طریق اولی تحریم ثانوی علیه برنامه‌های تسلیحاتی ایران شدیدتر خواهد بود. کما اینکه به زودی ترامپ فرمان اجرایی را برای مجازات ناقضان تحریم تسلیحاتی اعلام خواهد کرد و به موازات آن با ایران‌هراسی، سلاح‌های بیشتری به منطقه منتقل خواهد کرد. بنابراین این طور نیست که تحریم تسلیحاتی برداشته شده و می‌توانیم از هر کس بخواهیم اسلحه بخریم و به هر کس بخواهیم اسلحه بفروشیم.