احداث گلخانه هیدروپونیك به همّت بازنشسته بردسكنی

كشور ما ایران از نظر اقلیم آب و هوایی جزو كشورهای كم باران و نیمه خشك محسوب می شود. با این وجود هنوز كه هنوز است، حوزه كشاورزی بیشترین نیروی كار كشور را به خود اختصاص داده است و برای در امان ماندن از كاهش تولید و بیكاری در این بخش، باید شیوه های نوین كشت و آبیاری در كشور توسعه یابد.
یكی از الگوهای كشت كه طی یك دهه اخیر با اقبال خوب كشاورزان مواجه شده، كشت گلخانه ای است. در این نوع كشت علاوه بر افزایش قابل توجه تولید محصول در سطح زیر كشت، آب مصرفی نیز تا یك دهم الگوی كشت در فضای باز كاهش می یابد.
احداث گلخانه هیدروپونیك
ابوالقاسم اقبالی یكی از كشاورزان شهرستان بردسكن استان خراسان رضوی است كه به كشت گلخانه ای روی آورده است. او كه سابقه زیادی در باغداری پسته دارد، بعد از بازنشستگی از سپاه، در كنار باغ پسته ای كه داشت، روی به شغل متفاوتی می آورد. او نمایندگی فروش لوازم خانگی یكی از معروف ترین شركت های داخل كشور را در شمال شرق كشور راه اندازی می كند.
اما به قول اقبالی هیچ شغلی به اندازه شغل كشاورزی به آدم انرژی مثبت نمی دهد. كشاورز خالق اثر است و این برای كشاورز شادابی مضاعفی ایجاد می كند كه در دیگر مشاغل واسطه ای و غیرتولیدی وجود ندارد. بدلیل همین تجربه شیرین، اقبالی سه سال پیش تصمیم می گیرد از شغل نمایندگی فروش لوازم خانگی با همه مزایای اقتصادی اش منصرف شود و تمام توانش را روی كشاورزی بگذارد. او این بار با راهنمایی و مشاوره یكی از دوستانش كه از اساتید دانشگاه فردوسی مشهد است، روی به كشاورزی نوین می آورد و اولین گلخانه هیدروپونیك شهرستان بردسكن را به مساحت 5000 متر مربع در روستای كوشه راه اندازی می كند.
كشت هیدروپونیك چیست؟
كشت هیدروپونیك به كشت بدون خاك نیز معروف است. در این نوع كشت بستر رشد بذر به جای خاك، مواد جامد طبیعی مثل سنگریزه، مواد جامد شیمیایی خنثی، برگ خشك و یا حتی محلول آبی می تواند باشد. اما در گلخانه اقبالی برای بستر كشت از دو ماده كوكوپیت و پرلیت استفاده شده است و مواد مغذی مورد نیاز بذر، در آب مخلوط شده و به صورت مكانیزه و اتوماتیك پای گیاه می رسد.
اقبالی می گوید: “این بستر كشت یك بار برای همیشه كفایت می كند و نیازی به تعویض مواد بستر كشت ندارم.”
او همچنین می گوید: “در محیط گلخانه، كشت هیدروپونیك حدود یك سوم بیشتر از كشت خاكی محصول می دهد.”
اولین مزیت بزرگ كشت هیدروپونیك، كنترل میزان مصرف آب و نحوه رشد محصول است. در این الگوی كشت، هیچ آبی هدر نمی رود، هیچ علف هرزی نمی روید، هیچ آفتی محصول را تهدید نمی كند و در یك كلام، بذر در محیطی سالم و كنترل شده رشد می یابد. با این وجود، برای راه اندازی گلخانه هیدروپونیك سرمایه نسبتاً بالایی نیاز است.
برداشت 200 تن خیار در سال اول
اقبالی طی دو سال فعالیت در این مجموعه، تجربه كشت 200 تن خیار در سال 96 را داشته است و در سال جاری گوجه فرنگی برداشت می كند. از نیمه آبان ماه سال جاری كه فصل برداشت گوجه فرنگی شروع شده است، تا كنون او بیش از 15 تن محصول از مزرعه سرپوشیده اش برداشت كرده است و پیش بینی می شود تا تیر ماه سال آینده كه دوره برداشت ادامه دارد، این میزان تولید به بیش از 200 تن برسد. در این گلخانه هفته ای دو بار برداشت صورت می گیرد كه میانگین هر بار برداشت بیش از چهار تن می شود.
افزایش طول دوره برداشت، امكان برداشت محصول در فصول سرد سال و بیكار نماندن كشاورز در طول سال از دیگر مزایای كشاورزی گلخانه ای است. در این مجموعه گلخانه ای 10 نیروی كار به صورت دائمی و در تمامی فصول سرد و گرم سال مشغول كار و تلاش هستند.
موانع توسعه كشت گلخانه ای در كشور
اقبالی ظرفیت توسعه گشت گلخانه ای در استان خراسان رضوی بسیار بالا می داند و تنها مشكل بر سر راه توسعه آن را هزینه های بالای اولیه عنوان می كند. او همچنین بزرگترین معضل حوزه كشاورزی را ریسك بالای تولید و نبود متولی برای خرید تضمینی و حمایت كننده از محصولات كشاورزی در كشور می داند. او معتقد است اگر دولت خرید محصول تولیدی كشاورز را با قیمت منصفانه متعهد شود، بسیاری از كشاورزان كشور توان تولید محصولات مختلف مورد نیاز بازار داخلی و بازارهای منطقه ای را خواهند داشت.
علاوه بر این، نبود سیاستگذاری در حوزه كشت محصولات كشاورزی و عدم تطابق نیاز داخل و منطقه با میزان و نوع محصول كشت شده موجب می شود در یك سال محصولاتی مثل خیار، گوجه فرنگی، سیب زمینی، پیاز و انواع سیفیجات مختلف در بازار فراوان باشد و در فصلی دیگر نایاب شود و همین عامل در ریسك پذیر كردن فضای فعالیت در این عرصه بسیار دخیل است. به طوری كه به عنوان مثال در تعیین نرخ محصولی مثل گوجه فرنگی، یك سال شاهد افت شدید قیمت و سالی دیگر، گرانی بی حد و اندازه این محصول در بازار داخلی هستیم.
بنابر این نیاز به سیاستگذاری بالادستی برای هدایت گری و جهت دهی محصولات تولیدی از یك طرف، و از طرف دیگر خرید تضمینی و توزیع مناسب آن در بازار داخل و خارج از ضروریت های لازم برای توسعه صنعت كشاورزی در كنار مشوق های مالی برای اصلاح شیوه كشت در كشور محسوب می شود.
در حال حاضر كشورهای امارات، قطر و عراق از بازارهای هدف صادرات محصول گلخانه ای اقبالی محسوب می شوند و بدلیل همین بازار مطمئن منطقه ای و سودآوری تولید كشاورزی، او قصد دارد سطح زیر كشت گلخانه ای خود را تا دو سال آینده به چهار برابر وضعیت فعلی، یعنی به 20 هكتار افزایش دهد.