ابعاد فرهنگ شهادت

فرهنگ شهادت عبارت است از : تمامی آثار باقی مانده از شهدا ، درباره ی شهید و شهادت اعمّ از آثار غیر مادّی ( معنوی ) مثل باور ها ، انگیزه ها ، اعتقادات ، اهداف ، خلقیّات ، رفتار ها ، آگاهی ها ، آداب و اعمالی که موجب وصول انسان به عالی ترین و راقی ترین درجه ی کمال یعنی انتخاب آگاهانه مرگ در راه خدا می گردد و نیز آثار مادّی که عبارت است از تربت پاک شهید ، وسایل شخصی ، لباس شهدا ، اسامی خیابان ها ، مراسم مربوط به شهدا ، موزه ی شهدا ، آثار مکتوب و وصیّت نامه ها و کلّاً هر چیزی که قابل مقایسه و لمس بوده و یادآور شهید باشد . کارکرد های مختلف فرهنگ شهادت

فرهنگ شهادت دارای آثار و کارکردهای متفاوت در زمینه های فردی ، اختماعی ، تربیتی ، فرهنگی ، عقیدتی و … است که با توجه به زمان و مکان و مناسبت های مختلف می باشد . این فرهنگ متأثر از زمان و مکان می باشد ولی هیچ گاه محدود و منحصر به زمان و مکان خاص و دوران ویزه نیست . به عبارت دیگر ، پدیده ای فرازمان است نه زمانبند . به این معنا که این فرهنگ منحصر به زمان جنگ و جهاد نیست ، بلکه در هر زمان و دوره ای کارکرد و آثار آن مخصوص به خود را دارد . هم چنان که در زمان صلح و ثبات نیز دارای تأثیرات و کارکرد های ویژه خود می باشد .

اینک به برخی از کارکرد های این فرهنگ به صورت گذرا اشاره می شود :

1- فدا کردن جان برای حفظ ارزشها

در جامعه ای که پایبندی به ارزش ها به عنوان یک اصل و هدف مورد توجه آحاد ملت است در صورت به خطر افتادن این ارزش ها مردم حاضرند عزیزترین سرمایه خود یعنی جان خویش را در راه حفظ ارزش ها با توسل به سلاح شهادت فدا کنند . در چنین جامعه ای که فرهنگ شهادت و روحیه شهادت طلبی حکم فرما باشد افراد حاضرند جان خویش را در طبق اخلاص گذاشته و آن را در برابر  مهم ترین و مقدس ترین هدف که حفظ ارزش ها است ، تقدیم کنند .

2- عزت بخشیدن به افراد جامعه و زیر بار ذلت نرفتن

شهادت تنها تأمین کننده عزّت برای یک ملّت می باشد و باعث می شود که مردم در مقابل تعرّض دشمنان و بیگانگان از خود استقامت و ایستادگی نشان دهند و با اقتدای به مولای خود حضرت امام حسین (ع) و با شعار « هیهات منّا الذلّه » نگذارند با تسلّط و غلبه دشمنان عزّت نفس آنان از بین برود . منطق شهید در روابط و مناسبات اجتماعی زیر بار ذلّت نرفتن و حفظ عزّت نفس است و تقویّت این روحیه در شهروندان سبب می شود تا روابط حاکم بر آن مبتنی بر حفظ عزّت نفس و مناعت طبع استوار باشد .

3- ایجاد روحیه ظلم ستیزی و عدالت طلبی در جامعه

تا زمانی که فرهنگ شهادت در جامعه ای حکم فرما است ، روحیه ظلم ستیزی و عدالت طلبی در آن جامعه گسترش و تقویّت می شود و مردم هیچ گاه حاضر نمی شوند زیر بار ظلم و ستم حاکمان زر و زور روند و تا پای جان در برابر ظلم و ستم ایستادگی کرده و به دنبال ایجاد عدالت و قسط در جامعه    خواهند بود .

4- ترویج فرهنگ ایثار و ازخود گذشتگی

شهادت عالی ترین درجه ی ایثار و از خود گذشتگی است و شهید بزرگترین حق را بر خون دارد . زیرا با ایثار خون خود جامعه را اصلاح و به سعادت می رساند و با خون خود ظلم و ستم را ریشه کن کرده و عدالت اجتماعی را تأمین می کند . ایثار گری در عرصه های مختلف زندگی مردم می تواند تحول بیافریند و در سالم سازی روابط فرهنگی و اجتماعی شهروندان تأثیری به جا بگذارد .

5- عامل استقلال و حفظ تمامیّت ارضی کشور در مقابل بیگانگان

استقلال و حفظ تمامیّت ارضی هر کشور بستگی به این دارد که مردم آن جامعه در برابر تهدیدات دشمنان و اجانب از خود عکس العمل نشان داده و داده نگذارند کشورشان مورد تجاوز بیگانگان قرار گیرد و این میسر نیست مگر این که در آن جامعه روحیه شهادت استقبال کرده و آن را فوز بزرگ و رستگاری بدانند . در غیر این صورت استقبال و تمامیت ارضی آن جامعه به خطر می افتد .

6- خدا محوری در مقابل خود محوری

یکی از بزرگترین برکات ترویج فرهنگ شهادت در جامعه ، خدا محوری در مقابل خود محوری است . شهادت به معنای ترویج نظر خداوند بر نظر و میل شخصی است و شهید کسی است که جان عزیز و شیرین خود را به خاطر رضای الهی و در راه او فدا می کند تا دین الهی در زمین حکمفرما شود . فرهنگ شهادت به ما می آموزد که وقتی شهید به عنوان عالی ترین انسان خدا محور برای جلب رضای خداوند از بالاترین سرمایه ی خویش می گذرد ، ما هم برای جلب رضای حق از بالاترین منافع خویش بگذریم . گسترش این روحیه در تمامی افراد جامعه به این معنا است که هر کسی در انجام تکالیف فردی و اجتماعی خدا را در نظر بگیرد و او را حاضر و ناضر بر اعمال خود بداند و فقط برای جلب رضای او کار کند . رواج این نوع فرهنگ در جامعه باعث می شود که میزان تنازع و درگیری در میان افراد آن جامعه به حداقل برسد . بدیهی است که وقتی جلب رضای خداوند ملاک عمل باشد ، دیگر برای خوشایند دیگران تن به هرکاری نخواهیم داد و از هرگونه تملق و نفاق و ریاکاری و دروغگویی پرهیز خواهیم کرد .

7- توجه به آخرت و بی اعتنایی به دنیا

بزرگترین درسی که مکتب شهادت به انسانها می دهد ، بی اعتنایی به دنیا و لذّات زودگذر و ناپایدار آن و توجه به آخرت و نعمات پایدار و همیشگی ان است . شهید بر سر انتخاب دنیا و آخرت ، آخرت را بر می گزیند و آن را ترجیح می دهد ، زیرا حیات واقعی انسان ها در آخرت است . استمرار یاد قیامت و عالم آخرت و تأثیر آن در جلوگیری از فساد و انحراف در جامعه برکسی پوشیده نیست و توجه به این نکته باعث اصلاح فردی و اجتماعی جامعه است .

8- سازش ناپذیری در مقابل دشمنان خدا

گسترش این روحیه در بین آحاد جامعه سبب می شود تا مردم از حقوق خود و دیگران به نحو شایسه ای دفاع کنند و منافع جامعه را در مقابل زورگویی زورمندان زیر پا نگذدارند . بنابراین وقتی مناسبات اجتماعی بر پایه سازش ناپذیری با باطل استوار باشد روابط جامعه بر حق و عدل مبتنی خواهد شد و هیچ کس جرأت عمل بر خلاف حق را به خود نخواهد داد و نتیجه آن حاکمیت آرامش و امنیت عمومی در بین شهروندان خواهد بود .

9-  پیروی و اطاعت از رهبری تا پای جان

شهیدان افتخار تبعیت و پیروی از امام و رهبر خود را تا پای جان به خود اختصاص داده اند و این درس را به جامعه نیز آموخته اند و مسلّم است که توسعه این فرهنگ در جامعه موجب تقوا ، امنیت و آرامش فراگیر است . تا زمانی که مردم در جامعه ای پیرو و تابع رهبر و امام خود باشند هیچ خطری آن جامعه را تهدید نمی کند و جامعه روز به روز به صلاح و رستگاری نزدیگتر می شود .

10-  حرکت در مسیر کمال

شهادت رستگاری قطعی و کمال مطلق است و شاید مرحله ای از تکامل وجود نداشته باشد که انسان با رسیدن به ان به رستگاری و سعادت جاوید خود یقین پیدا کند . به جز مرحله شهادت در راه خدا که سعادت جاوید انسان در این مرحله به طور قطعی تضمین شده است  و به همین جهت است که در متون اسلامی بزرگترین ستایشها از مقام شهید شده است و حتی شهادت به عنوان مهمترین اعمال و بالاترین مراحل تکامل عملی انسان معرفی شده است که هیچ عمل نیکی به پای آن نمی رسد .

11-  صبر و استقامت در برابر مشکلات برای نیل به اهداف عالیه

یکی از عوامل موفّقیّت انسانها در زندگی ، صبر و استقامت در برابر مشکلات و ناملایمات برای رسیدن به اهداف عالیه است و بی صبری و فقدان تحمّل پذیری باعث بروز بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی می شود . یکی از بزرگترین درسهایی که شهیدان راه خدا به انسانها می آموزند همین صبر و استقامت در راه خداست . شهیدان خود در راه تحقق دین الهی متحمّل بزرگترین سختی ها و مشقّت ها در طول مبازره و جهاد شده اند و همه ی این سختی ها را به خاطر هدف مقدّس و عالی که همانا تحقق دین الهی است متحمل شده اند تا ارزش های الهی در جامعه باقی بماند .

12-  حضور فعال در صحنه های دفاع از حق

اگر عشق به شهادت و روحیه ی شهادت طلبی در افراد جامعه ای وجود نداشته باشد هیچ گاه حاضر نمی شوند جان عزیز خود را در مواجهه با دشمنان در میدان جهاد به خطر انداخته و آن را فدا کنند . در صورتی حاضرند جان خود را فدا کنند که فرهنگ شهادت در جامعه برای مردم به خوبی تبیین و تثبیت شده باشد که این امر بر عهده ی حاکمان اسلامی و مبلغان دینی است .

13-  اصلاح و سازندگی جامعه

اصلاح جامعه نیازمند خون شهید و ایجاد جامعه ایده آل انسانی محتاج ایثار شهید می باشد . زیرا اگر بخواهیم جامعه ایده آل انسانی داشته باشیم بایستی آنچه مخلّ ازادی بشر است و نظام جامعه را تهدید می کند از بین برد و با استبداد داخلی و استعمار خارجی مبارزه کرد و ریشه ظلم و ستم را از بین برد که همه این ها نیازمند شهادت است و بدون شهادت نمی توان دست به اصلاح و سازندگی زد .

14-  گسترش روحیه ی شهادت طلبی در جامعه

ترویج فرهنگ شهادت در جامعه باعث گسترش روحیه ی شهادت طلبی در آن جامعه می شود . در صورتی که این فرهنگ در جامعه ای ترویج شود و مورد پذیرش افراد قرار گیرد ، دیگر به شهادت به عنوان مرگ و پایان زندگی نگریسته نمی شود ، بلکه شهادت شروع حیات جدیدی است که انسان ها در پرتو آن به سعادت و کمال حقیقی و واقعی رسیده و در جوار رحمت حق از روزی ای که خداوند برای شهیدان درنظر گرفته است بهره مند می شوند .

15-  ایجاد هویّت و هدف مشترک در یک جامعه

شهادت در راه خدا در مواقع لزوم هویّت و هدف مشترکی را برای افراد یک جامعه ایجاد می کند و عامل همبستگی اجتماعی به شمار می رود که می تواند الگوی و راهکار عملی مناسب برای نسل ها و ملل تحت ظلم و ستم باشد . این هویّت مشترک و همبستگی اجتماعی باعث بهبود روابط اجتماعی و اصلاح امور در جامعه می شود و طمع دشمنان و بیگانگان نسبت به جامعه اسلامی را از بین برده و باعث سربلندی و عزت جامعه اسلامی می شود .

راهکارهای ترویج جهاد و شهادت در جامعه

ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و نهادینه کردن آن در جامعه مقوله ای است که نیاز به تلاش ، جدیّت ، هماهنگی و همفکری تمامی مسئولین و مردم دارد و در صورتی در جامعه محقّق خواهد شد که نخست مسئولین و به تبع آنها مردم اعتقاد عملی به فرهنگ ایثار و شهادت داشته باشند و ثانیاً بر اهمیت پرداختن به آن در سطح جامعه واقف باشند .