بمناسبت ماه شعبان ،

معارف موضوعی صلوات شعبانیه

در این نوشتار ، متن دعای صلوات شعبانیه برای تدبر بیشتر و درک معارف آن بصورت موضوعی استخراج و ارایه گردیده ، درضمن ویژگیها و آموزه های این دعا نیز تبیین است . دکتر سید جواد هاشمی فشارکی

ماه شعبان یکی از سه ماه پر فضیلت  ( رجب ، شعبان ؛ رمضان) است و اعمال مخصوصی دارد. یکی از اعمال این ماه پربرکت خواندن صلوات شعبانیه منقول از امام سجاد (ع) می باشد.صلوات ماه مبارک شعبان که ائمه اطهار نیز تاکید زیادی به توجه به آن داشته اند . [۱]

لازم به ذکر است ، متن زیارت از کتاب مفاتیح الجنان بوده و ترجمه آن عینا از ترجمه استاد حسین انصاریان می باشد . [۲]

 

  • ویژگی های این دعا :
  • مضمون این صلوات تبیین جایگاه اهل بیت (ع) و ولایت آنان و لزوم تبعیت از ایشان است.
  • دعا با صلوات شروع و شش بار تکرار می شود . صلوات با اظهار ارادت و محبت به ساحت پیامبر و اهل بیت ایشان ، «برترین اعمال» است و موجب تقرب به خدا و رسول خدا می شود و عملی است که خداوند و فرشتگان نیز انجام می دهند . [۳]
  • راه نجات مومنان را در تبعیت از ائمه نشان داده است .
  • راه نجات از گرفتاریها را نشان داده است . حالت غریق یعنی فردی که در اوج نیاز، از همه تکیه گاه ها بریده شده است. حالت غریق مقدمه درک حضور خداوند و رسیدن به مقام اخلاص است . [۴]
  • صلوات شعبانیه بهترین راه طلب خیر و استغفار به درگاه الهی در ماه رسول خدا (ص) می باشد .
  • نیمی از این مناجات بصورت التماس و تضرع به درگاه خداوند مطرح شده است .
  • مضامین محتوایی این صلوات شامل موارد زیر می باشد :
    • تبیین جایگاه آخرین پیامبر الهی ، حضرت محمد (ص) و وضعیت مردم با پیامبر الهی (ص)
    • فضیلت ماه شعبان
    • درخواست از خدا برای حضرت محمد (ص)
    • دعا به درگاه الهی در پیروی از پیامبر (ص)
    • دعا و درخواست از درگاه الهی برای این دنیا و سرای  دیگر خویش

 

  • درخواست از خدا برای حضرت محمد (ص) :
  • خدایا! بر محمّد و خاندان محمد درود فرست، اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ( ۶ مرتبه )
  • درودی فراوان که برای آنان موجب خشنودی صَلاهً کَثِیرَهً تَکُونُ لَهُمْ رِضاً،

 

  • جایگاه آخرین پیامبر الهی ، حضرت محمد (ص) :
  • درخت نبوت شَجَرَهِ النُّبُوَّهِ،
  • و جایگاه رسالت وَمَوضِعِ الرِّسالَهِ،
  • و محل آمد و شد فرشتگان وَمُخْتَلَفِ الْمَلائِکَهِ،
  • و معدن دانش وَمَعْدِنِ الْعِلْمِ،
  • و خانواده وحی، وَأَهْلِ بَیْتِ الْوَحْىِ .
  • آن سرور فرستادگان، سَیِّدِ رُسُلِکَ

 

  • جایگاه حضرت محمد (ص) برای مردم :
  • پناهگاه محکم الْکَهْفِ الْحَصِینِ،
  • و فریادرس بیچارگان درمانده وَغِیاثِ الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَکِینِ،
  • و پناه گریختگان وَمَلْجَإِ الْهارِبِینَ،
  • و دستاویز استوار برای چنگ‌اندازان، وَعِصْمَهِ الْمُعْتَصِمِینَ .
  • آن پاکان الطَّیِّبِینَ
  • و نیکان الْأَبْرارِ
  • و خوبان‌ الْأَخْیارِ،

 

  • وضعیت مردم با پیامبر الهی (ص) :
  • کشتی روان در اقیانوس‌های عمیق، الْفُلْکِ الْجارِیَهِ فِى اللُّجَجِ الْغامِرَهِ،
  • هرکه به آن توسّل جوید ایمنی یابد یَأْمَنُ مَنْ رَکِبَها،
  • و هرکه آن را رها کند غرق شود، وَیَغْرَقُ مَنْ تَرَکَهَا،
  • پیش افتاده از آن‌ها از دین خارج است الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مارِقٌ،
  • و عقب مانده از آنان نابود است وَالْمُتَأَخِّرُ عَنْهُمْ زاهِقٌ،
  • و همراه آنان ملحق به‌حق است. وَاللَّازِمُ لَهُمْ لاحِقٌ .
  • ( درودی فراوان که) و برای ما مایه اداکردن و بجا آوردن حق محمّد و خاندان محمّد باشد، وَ لِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ أَداءً وَقَضاءً
  • که حقوقشان را بر همه واجب کردی الَّذِینَ أَوْجَبْتَ حُقُوقَهُمْ،
  • و پیروی ولایتشان را بر همگان فرض نمودی. وَفَرَضْتَ طاعَتَهُمْ وَوِلایَتَهُمْ.

 

  • فضیلت ماه شعبان :
  • این است ماه پیامبرت، وَهذا شَهْرُ نَبِیِّکَ
  • شعبانی که آن را به رحمت و رضوانت پوشاندی، شَعْبانُ الَّذِى حَفَفْتَهُ مِنْکَ بِالرَّحْمَهِ وَالرِّضْوانِ
  • ماهی که رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) در روزه‌داری و بپا داشتن عبادت در شب‌ها و روزهایش تا هنگام مرگ، با تمام توان کوشش می‌کرد، الَّذِى کانَ رَسُولُ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ یَدْأَبُ فِى صِیامِهِ وَقِیامِهِ فِى لَیالِیهِ وَأَیَّامِهِ بُخُوعاً
  • تنها برای فروتنی در برابرت لَکَ فِى إِکْرامِهِ
  • و گرامی داشت و بزرگداشت ماه شعبان، وَ إِعْظامِهِ إِلى مَحَلِّ حِمامِهِ .

 

  • دعا به درگاه الهی در پیروی از پیامبر (ص) :
  • خدایا! ما را در این ماه به پیروی از روشش اللّهُمَّ فَأَعِنَّا عَلَى الاسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فِیهِ،
  • و رسیدن به شفاعتش یاری کن، وَنَیْلِ الشَّفاعَهِ لَدَیْهِ .
  • خدایا! او را برای من شفیعی با شفاعت پذیرفته اللّهُمَّ وَاجْعَلْهُ لِى شَفِیعاً مُشَفَّعاً،
  • و راهی روشن به سویت قرار ده وَطَرِیقاً إِلَیْکَ مَهْیَعاً،
  • و ما را پیرو او گردان وَاجْعَلْنِى لَهُ مُتَّبِعاً

 

  • دعا و درخواست از درگاه الهی برای این دنیا :
  • و دلم را با طاعتت آباد کن وَاعْمُرْ قَلْبِى بِطاعَتِکَ،
  • و به نافرمانی از خود رسوایم مساز وَلَا تُخْزِنِى بِمَعْصِیَتِکَ،
  • و این امور را روزی من کن: وَارْزُقْنِى مُواساهَ
  • حمایت از آن‌که رزقت را بر او تنگ گرفتی؛ مَنْ قَتَّرْتَ عَلَیْهِ مِنْ رِزْقِکَ؛
  • به مدد آنچه از احسانت بر من وسعت دادی بِما وَسَّعْتَ عَلَىَّ مِنْ فَضْلِکَ،
  • و از عدلت بر من گستردی وَنَشَرْتَ عَلَىَّ مِنْ عَدْلِکَ،
  • و مرا در سایه رحمتت زنده داشتی، وَأَحْیَیْتَنِى تَحْتَ ظِلِّکَ،

 

  • دعا و درخواست از درگاه الهی برای سرای دیگر :
  • تا آنگاه که تو را در قیامت دیدار کنم، درحالی‌که از من خشنود باشی حَتّى أَلْقاکَ یَوْمَ الْقِیامَهِ عَنِّى راضِیاً،
  • و از گناهانم چشم‌پوشی وَعَنْ ذُنُوبِى غاضِیاً،
  • و رحمت و رضوانت را بر من واجب نموده قَدْ أَوْجَبْتَ لِى مِنْکَ الرَّحْمَهَ وَالرِّضْوانَ،
  • و مرا در بهشت و جایگاه خوبان درآورده باشی. وَأَنْزَلْتَنِى دارَ الْقَرارِ وَمَحَلَّ الْأَخْیارِ.
  • به حول و نیرویت ای پروردگار جهانیان. بِحَوْلٍ مِنْکَ وَقُوَّهٍ یَا رَبَّ الْعالَمِینَ .

 

  • آموزه های این دعا :
  • اهل بیت پاک ؛ همانندکشتی نجات در امواج‌ دنیا هستند و ضرورت دارد انسان با تمسک آنان ، نجات یافته و در غیر اینصورت ، غرق خواهد شد.
  • جلو رفتن و عقب از اهل بیت ؛ نجات بخش نیست و تنها کسانی به مقصود می‌رسند که همراه و ملازم انمه اطهار و ولی فقیه باشند.
  • خداوند رعایت حقوق اهل بیت و اطاعت از ایشان و پذیرش ولایت آنان وجانشینان ایشان را بر امت اسلامی واجب کرده است. [۵]

******************************

پیوست :

متن صلوات شعبانیه طبق سند وارده

*******************************

سید ابن طاووس در اقبال نقل می‌کند که حضرت امام زین العابدین علیه السلام در هر روز از شعبان در وقت زوال و در شب نیمه آن این صلوات را می‌خواندند:

در هر روز شعبان در وقت زوال [وقت ظهر شرعی] و در شب نیمه‌ی آن این صلوات را که از حضرت زین‌العابدین (علیه‌السلام) روایت شده بخواند:

بسم الله الرحمن الرحیم

  • اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ شَجَرَهِ النُّبُوَّهِ، وَمَوضِعِ الرِّسالَهِ، وَمُخْتَلَفِ الْمَلائِکَهِ، وَمَعْدِنِ الْعِلْمِ، وَأَهْلِ بَیْتِ الْوَحْىِ . اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الْفُلْکِ الْجارِیَهِ فِى اللُّجَجِ الْغامِرَهِ، یَأْمَنُ مَنْ رَکِبَها، وَیَغْرَقُ مَنْ تَرَکَهَا، الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مارِقٌ، وَالْمُتَأَخِّرُ عَنْهُمْ زاهِقٌ، وَاللَّازِمُ لَهُمْ لاحِقٌ .
  • خدایا! بر محمّد و خاندان محمد درود فرست، درخت نبوت و جایگاه رسالت و محل آمد و شد فرشتگان و معدن دانش و خانواده وحی، خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، کشتی روان در اقیانوس‌های عمیق، هرکه به آن توسّل جوید ایمنی یابد و هرکه آن را رها کند غرق شود، پیش افتاده از آن‌ها از دین خارج است و عقب مانده از آنان نابود است و همراه آنان ملحق به‌حق است.

 

  • اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الْکَهْفِ الْحَصِینِ، وَغِیاثِ الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَکِینِ، وَمَلْجَإِ الْهارِبِینَ، وَعِصْمَهِ الْمُعْتَصِمِینَ . اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ صَلاهً کَثِیرَهً تَکُونُ لَهُمْ رِضاً، وَ لِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ أَداءً وَقَضاءً بِحَوْلٍ مِنْکَ وَقُوَّهٍ یَا رَبَّ الْعالَمِینَ . اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الطَّیِّبِینَ الْأَبْرارِ الْأَخْیارِ، الَّذِینَ أَوْجَبْتَ حُقُوقَهُمْ، وَفَرَضْتَ طاعَتَهُمْ وَوِلایَتَهُمْ.
  • خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، پناهگاه محکم و فریادرس بیچارگان درمانده و پناه گریختگان و دستاویز استوار برای چنگ‌اندازان، خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، درودی فراوان که برای آنان موجب خشنودی و برای ما مایه اداکردن و بجا آوردن حق محمّد و خاندان محمّد باشد، به حول و نیرویت ای پروردگار جهانیان. خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، آن پاکان و نیکان و خوبان‌که حقوقشان را بر همه واجب کردی و پیروی ولایتشان را بر همگان فرض نمودی.

 

  • اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاعْمُرْ قَلْبِى بِطاعَتِکَ، وَلَا تُخْزِنِى بِمَعْصِیَتِکَ، وَارْزُقْنِى مُواساهَ مَنْ قَتَّرْتَ عَلَیْهِ مِنْ رِزْقِکَ؛ بِما وَسَّعْتَ عَلَىَّ مِنْ فَضْلِکَ، وَنَشَرْتَ عَلَىَّ مِنْ عَدْلِکَ، وَأَحْیَیْتَنِى تَحْتَ ظِلِّکَ، وَهذا شَهْرُ نَبِیِّکَ سَیِّدِ رُسُلِکَ شَعْبانُ الَّذِى حَفَفْتَهُ مِنْکَ بِالرَّحْمَهِ وَالرِّضْوانِ الَّذِى کانَ رَسُولُ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ یَدْأَبُ فِى صِیامِهِ وَقِیامِهِ فِى لَیالِیهِ وَأَیَّامِهِ بُخُوعاً لَکَ فِى إِکْرامِهِ وَ إِعْظامِهِ إِلى مَحَلِّ حِمامِهِ .
  • خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و دلم را با طاعتت آباد کن و به نافرمانی از خود رسوایم مساز و این امور را روزی من کن: حمایت از آن‌که رزقت را بر او تنگ گرفتی؛ به مدد آنچه از احسانت بر من وسعت دادی و از عدلت بر من گستردی و مرا در سایه رحمتت زنده داشتی، این است ماه پیامبرت، آن سرور فرستادگان، شعبانی که آن را به رحمت و رضوانت پوشاندی، ماهی که رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش باد) در روزه‌داری و بپا داشتن عبادت در شب‌ها و روزهایش تا هنگام مرگ، با تمام توان کوشش می‌کرد، تنها برای فروتنی در برابرت و گرامی داشت و بزرگداشت ماه شعبان،

 

  • اللّهُمَّ فَأَعِنَّا عَلَى الاسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فِیهِ، وَنَیْلِ الشَّفاعَهِ لَدَیْهِ . اللّهُمَّ وَاجْعَلْهُ لِى شَفِیعاً مُشَفَّعاً، وَطَرِیقاً إِلَیْکَ مَهْیَعاً، وَاجْعَلْنِى لَهُ مُتَّبِعاً حَتّى أَلْقاکَ یَوْمَ الْقِیامَهِ عَنِّى راضِیاً، وَعَنْ ذُنُوبِى غاضِیاً، قَدْ أَوْجَبْتَ لِى مِنْکَ الرَّحْمَهَ وَالرِّضْوانَ، وَأَنْزَلْتَنِى دارَ الْقَرارِ وَمَحَلَّ الْأَخْیارِ.
  • خدایا! ما را در این ماه به پیروی از روشش و رسیدن به شفاعتش یاری کن، خدایا! او را برای من شفیعی با شفاعت پذیرفته و راهی روشن به سویت قرار ده و ما را پیرو او گردان تا آنگاه که تو را در قیامت دیدار کنم، درحالی‌که از من خشنود باشی و از گناهانم چشم‌پوشی و رحمت و رضوانت را بر من واجب نموده و مرا در بهشت و جایگاه خوبان درآورده باشی. 

متابع :

[۱]  شیخ طوسی ، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد متوفای ۴۶۰ق، ۱۴۱۱ق، ج۲، ص۸۲۸

[۲]  https://www.erfan.ir/mafatih100/

[۳]  «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا» (سوره:الاحزاب آیه:۵۶)

[۴]  :«فَإِذا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَی الْبَرِّ إِذا هُمْ یُشْرِکُون» (عنکبوت:۶۵)

[۵]  ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولی‌الامری که از شماست اطاعت کنید؛ یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ ایه ۵۹ سوره نساء

صلوات شعبانیه /  صلوات شعبانیه متن / زیارت ماه شعبان / دعای شعبان / متن صلوات شعبانیه / ادعیه شعبانیه / دعای هر روز ماه شعبان / دعای ماه شعبان / صلوات در ماه شعبان / صلوات هر روز ماه شعبان / شجره النبوه وموضع الرساله / صلوات مخصوص ماه شعبان / دعای هرروز ماه شعبان /متن دعای هر روز ماه شعبان / صلوات شعبانیه هر روز / الفلک الجاریه / صلوات هر روز در وقت زوال / دعای ماه شعبان با معنی / استاد فشارکی / صلوات.شعبانیه /مناجات شعبانیه (مناجات ائمه (ع) در ماه شعبان / استاد انصاریان /